|
معروف است كه كشور ما به لحاظ بلاياي طبيعي از تنوع بسياري برخوردار است: زلزله، سيل، خشكسالي و... اما در ميان فهرست بلايا، يك قلم، زياد بومي كشور ما نيست.
انواع و اقسام توفانهاي شديد مانند گردبادها و توفانهاي حارهاي. شايد به همين دليل است كه برخلاف برخي زبانها، در فارسي براي بادها و توفانهاي مختلف، اسامي و عبارتهاي خاص زيادي نداريم.
اما 2 هفته پيش، يكي از همين توفانهاي غريبه، چنان منطقه و ايران را تحت تاثير قرار داد كه براي چند روز به موضوع اصلي گفتوگوي مردم تبديل شد و حتي تيتر اول سياسيترين روزنامهها را هم به خود اختصاص داد. شايد يكي از دلايل توجه زياد به اين توفان و حساسشدن مردم و مسئولان به آن، يك خاطره بود؛ خاطره توفان كاترينا كه دقيقا يك سال پيش بخشي از سواحل شرقي آمريكا را نابود كرد و در كشور پيشرفتهاي مانند آمريكا، آثار وحشتناكي بهجا گذاشت.
توفان اخير كه به نام «گونو» معروف شد، مانند كاترينا يك توفان حارهاي (Hurricane) بود. (براي آشنايي با نحوه تشكيل اين توفانها، صفحه مقابل را ببينيد.) گونو (Gonu) در زبان مردم مالديو به معني كيف ساخته شده از برگ نخل است. چنين توفانهايي هر سال روي اقيانوس هند شكل ميگيرند اما در مورد گونو، چيزي كه بيشتر باعث شد نظرها به طرف آن جلب شود، جهت حركت و شدت آن بود.
گونو پس از شكلگيري به سمت شبهجزيره عربستان و جنوب ايران حركت كرد و شدت آن روي درياي عرب به درجه5 رسيد كه شديدترين حالت ممكن است. (براي آشنايي با درجهبندي شدت توفانها، جدول صفحه مقابل را ببينيد.) اين بدترين وضعيت در طول 60سال اخير در منطقه بود و باعث شد كه در عمان - يعني اولين مقصد توفان - شرايط خطر اعلام شود و از مردم بخواهند از مناطق ساحلي دور شوند.
گونو بعد از عمان به سمت جنوب ايران آمد و در استانهاي سيستان و بلوچستان، هرمزگان و كرمان آثار مخرب خود را نشان داد. به علت آمادگيهاي نسبي قبلي، عمده آسيبهاي گونو در ايران ناشي از خود باد و توفان نبود بلكه بارشهاي شديد و به راه افتادن سيل در مناطق دور از ساحل، باعث خسارات مالي و جاني شد. البته در كنار خسارتها، ماجرا نكات مثبتي هم داشت، مانند آبگيري درياچه جازموريان بعد از 10سال خشكي و پر شدن منابع آبي منطقه.
توفان گونو به جز آسيبها و زيانهاي مستقيمي كه براي كشورهاي منطقه به جا گذاشت، به نحوي اقتصاد جهاني را هم براي چند روز ملتهب كرد. توفان در جايي اتفاق افتاده بود كه بخش عمدهاي از نفت مصرفي جهان از آنجا ميآيد. تهديد تاسيسات نفتي توسط گونو و همچنين بستهشدن مسير عبور نفتكشها باعث شد در ايام توفان، قيمت نفت شديدا افزايش يابد.
كارشناسان هواشناسي، رخ دادن پديدههاي جوي غيرمعمولي مانند گونو را از نشانههاي تغييرات اقليمي در منطقه ما ميدانند. به عقيده بسياري، گرمشدن زمين، نقشي اساسي در اين تغييرات دارد.
باد ما را با خود نبرد
ماجرا خيلي قديمي نيست. حتي آنهايي كه دهه60 به دنيا آمدهاند هم حتما به ياد دارند كه تا همين چند سال پيش، بخش هواشناسي در اخبار راديو و تلويزيون، يك بخش بيمشتري و غيرجذاب بود. پيشبينيهاي نهچندان درست در طول سالها اعتماد مردم را از بين برده بود، تا حدي كه اشاره به اين پيشبينيها، مثلا براي برنامهريزي مسافرت، بيشتر شوخي بود تا جدي.
به احتمال زياد نميتوان آمار دقيقي در اين رابطه پيدا كرد اما شايد بشود گفت كه براي بسياري از مردم، سازمان هواشناسي يك دستگاه عريض و طويل بود كه در سرتاسر كشور حضور داشت اما در زندگي روزمره آنها، بودن يا نبودنش تفاوت چنداني نميكرد. اين براي دستگاهي كه در سراسر جهان جايگاه حساس و بسيار مهمي دارد، كم از فاجعه نبود.
اما به نظر ميرسد، اوضاع در حال تغيير است. سازمان هواشناسي در چند سال اخير و با تلاش زياد توانسته دوباره حضورش را در جامعه پررنگ كند. ديگر پيشبيني وضع هوا، فقط آن بخش كوتاه و كليشهاي آخر اخبار صدا و سيما نيست. اين روزها كم اتفاق نيفتاده كه گزارشهاي آب و هوايي، تيتر اول بخشهاي خبري باشد و حتي براي چند دقيقه و طولانيتر از هر بخش ديگري، كارشناسان خوشكلام هواشناسي با استفاده از تصاوير و گرافيك مناسب، مردم را از آخرين اوضاع جوي مطلع كنند. اين نحوه ارائه مناسب در كنار استفاده از دانش و فناوريهاي جديد هواشناسي براي اعلام پيشبينيهاي درست و بموقع، از رموز موفقيت هواشناسي است.
تاثير هواشناسي در پيشرفت كشور و زندگي مردم غيرقابل انكار است. مسئله فقط حد اعلام حداكثر و حداقل دماي شهرها يا پيشبيني وضع هوايي مسيرهاي پرواز هواپيماها نيست و توفان اخير در جنوب كشور، مثال خوبي براي نشان دادن تاثيرگذاري هواشناسي است. از همان ابتداي شكل گرفتن گونو روي اقيانوس هند، ساعت به ساعت اطلاعات جديدي درباره اين پديده سهمگين جوي و نحوه حركت آن اعلام ميشد.
ايجاد حساسيت در مردم و مسئولان با دادن هشدارهاي بموقع باعث شد تا با انجام بعضي از اقدامهاي پيشگيرانه، جلوي بسياري از خسارتها و تلفات احتمالي گرفته بشود. فقط تصور كنيد مثلا 20 سال پيش، چنين باد و توفاني چه تلفاتي به جا ميگذاشت. مشابه چنين اعلام خطرهايي را در 3-2 سال اخير بارها در موارد خفيفتري مانند جاري شدن سيل هم ديده بوديم.
هر چقدر هم بدبين باشيم، نميتوان انكار كرد كه ديوار بياعتمادي بين مردم و هواشناسي در حال فروريختن است. اميدوار باشيم اين الگويي باشد براي بقيه دستگاههاي علمي كشور.
نحوه تشکیل یک توفان حارهای
1- یک توفان حارهای وقتی شروع میشود که باد، تودههای توفانی پر از رعد و برق را روی اقیانوس و آبهای گرم آن ببرد.
2-هوای بسیار گرم داخل توده توفانی با هوای گرم سطح اقیانوس ترکیب شده و به سمت بالا جریان پیدا میکند. این باعث کاهش فشار در سطح آب میشود.
3- وزیدن بادهای حارهاي در جهتهای مخالف به تدریج توفان را به حرکت دورانی میاندازد.جریان هوای گرم رو به بالا هم باعث کم شدن فشار در ارتفاعهای بالاتر میشود.
4-در نتیجه حضور این ناحیه کمفشار، هم هوای گرم با سرعت بیشتری به بالا می رود و هم هوای سردتر و خشکتر از بالا به وسط ماجرا مکیده میشود.
5-با حرکت توفان روی اقیانوس، هوای گرم و مرطوب بیشتری به مرکز کمفشار آن کشیده میشود. در نتیجه این مسئله، سرعت باد هم به مرور زیاد میشود.
6-توفانهای حارهای از یک چشم کمفشار از بادهای آرام تشکیل شده که اطراف آن را گردابی از بادهای شدید و توفانهای پر از رعد و برق گرفته است.
شدت توفانهای حارهای را با متوسط سرعت باد آن میسنجند. مقیاس سفیر-سیمپسون، شدت توفان را به 5 درجه تقسیمبندی میکند که 1 آرامترین و 5 شدیدترین درجات هستند. |
