آموزش جغرافیا

فرزانه شكرى ـ با كشف بيش از ۵۷۳ فسيل از گونه هاى مختلف جانداران عظيم الجثه شهرستان مراغه در آذربايجان شرقى، اين منطقه عنوان بهشت فسيلى ايران را به خود اختصاص داد.
تنوع و تعدد گونه هاى جانورى در رسوبات باقى مانده و فسيل هاى مكشوفه در اين منطقه شامل گونه هاى جوندگان، اسب ها، گوشتخواران (ببر دندان، گرگ ها، خرس ها)، فيل ها و ۲ گونه از جنس پرندگان است، منحصر به فرد است.
به گواه نظرات دانشمندان و محققان، آذربايجان شرقى ميليون ها سال قبل، در دوره دوم و سوم زمين شناسى، قبل از فوران آتشفشان سهند، محل استقرار و زندگى حيوانات عظيم الجثه بود.
اميرحسين كوكبى نژاد، مسئول بخش ديرينه شناسى مهره داران سازمان محيط زيست كشور، در اين باره مى گويد، تعدد گونه فسيل هاى جانورى موجب شده كه منطقه فسيلى آذربايجان شرقى بويژه مراغه به عنوان بهشت فسيلى كشور شناخته شود.
وى مى افزايد: سوابق مطالعات ديرينه شناسى مهره داران در منطقه فسيلى مراغه منحصر به فرد است، به طورى كه قدمت جستجو و كاوش در اين منطقه به يك قرن و نيم باز مى گردد.
وى مى گويد: در ايران منطقه مراغه از مناطق منحصر به فرد در دنيا است كه داراى فسيل هاى متنوع مهره داران بوده و از مدت ها پيش نظر محققان و زمين شناسان داخلى و خارجى را به خود جلب كرده است.
وى با اشاره به اين كه نخستين حفارى در منطقه فسيلى مراغه از سوى يك بازرگان روسى انجام شد و گونه هاى فسيلى در اكثر مناطق آذربايجان شرقى وجود دارد، اظهار مى داشت: در حال حاضر تنها ۴۰ هزار مترمربع، مساحت فسيلى توسط گروه هاى كاوشگر هلندى و فنلاندى حفارى شده است.
وى مى گويد: علاوه بر مناطق مذكور، مطالعات و اكتشافات جديد نشان مى دهد كه در بخش هاى ازايوند در شمال، مرند و ورزقان اينگونه فسيل ها وجود دارند.
وى مى گويد: طبق مطالعات باستان شناسى و فسيل شناسى قدمت فسيل هاى كاوش شده به ۶ تا ۱۲ ميليون پارسال باز مى گردد كه فسيل هاى مكشوفه متعلق به زرافه، ماموت، ميمون، گوزن و فيل ها است كه بخش زيادى از آنها از بين رفته است.
وى با اشاره به اين كه مرحله جديد عمليات حفارى از پارسال آغاز شده و مرحله دوم آن نيز از سال آينده به اجرا گذاشته مى شود، راه اندازى مركز تحقيقات فسيل شناسى را از ضروريات اين منطقه عنوان كرد.
وى در ادامه از راه اندازى بزرگترين مركز تحقيقات فسيل شناسى در مراغه تا پايان سال ۸۷ خبر داد و گفت: اين مركز حدود ۵ هزار مترمربع مساحت دارد.
علاوه بر راه اندازى اين مركز، نخستين و بزرگ ترين موزه فسيل از ديگر بخش هاى اين مجموعه است.
مركز تحقيقات فسيل شناسى مراغه، با هدف شناسايى و جمع آورى فسيل ها و پژوهش هاى علمى راه اندازى شده است.
غلامرضا زارع، نماينده موزه تاريخ طبيعى ايران در مراغه نيز در اين خصوص مى گويد، در سال ،۱۳۵۳ بخشى از فسيل هاى مكشوفه منطقه مراغه از سوى كاوشگران كشورهاى فرانسه، هلند، روسيه، انگستان به موزه هاى مشهور جهان انتقال تند.
وى با اشاره به اين كه در حال حاضر بخشى از بهشت فسيلى ايران در موزه شهر وين نگهدارى مى شود، اظهار داشت: علاوه بر موزه وين، در سال ۱۹۰۴ ديرينه شناسى فرانسوى به نام «مك كيونيم» به مدت ۳ ماه همراه با ۱۲ نفر، حفارى وسيعى در مراغه بويژه در مناطق كرم آباد (كرجاوه) نزديك رودخانه مردق چاى و كوپران، شليلوند و كرمجوان انجام داد و فسيل هاى جمع آورى شده در موزه تاريخ طبيعى لندن براى مطالعه انتقال داده شد.
زارع با اشاره به اين كه سال هاى گذشته از نبود موزه اى استاندارد براى نگهدارى فسيل هاى كشف شده رنج مى برديم، اظهار داشت: نبودن موزه هاى استاندارد در سال هاى گذشته موجب مى شد تا فسيل هاى كشف شده براى نگهدارى و مطالعات به موزه هاى خارج از كشور انتقال داده شود.
وى در ادامه با تأكيد بر اين كه جابه جايى فسيل ها موجب تخريب اين منابع ارزشمند مى شود و راه اندازى موزه هاى صحرايى ضرورى است، مى گويد: در حال حاضر مطالعات اوليه پايه اى به منظور ايجاد موزه هاى صحرايى از سوى كارشناسان دفتر تنوع زيستى سازمان حفاظت محيط زيست در حال انجام است.
وى مى افزايد: با توجه به تنوع بسيار زياد، همه گونه هاى جانورى منطقه مراغه شناسايى نشده اند، ولى مطالعات انجام شده حاكى از آن است كه در اين منطقه انواع جانوران مهره دار در محدوده هند تا اروپا زندگى مى كرده اند و به همين دليل است كه اين منطقه در جانورشناسى ديرينه در ايران و جهان از ارزش بالايى برخوردار است.
در همين حال، حمداللهى، فسيل شناس و از كارشناسان اين امر در خصوص آخرين طرح ديرينه شناسى در بهشت فسيلى مراغه مى گويد: پيش از تصويب طرح ديرينه شناسى در سال ۱۳۸۲ با توجه به اهميت و جايگاه منطقه فسيلى مراغه فعاليت مهم و اساسى در حال انجام است.
وى مى افزايد: تاكنون مطالعات مقدماتى و حفارى سايت هاى فسيلدار در كل مراغه و ورزقان استخراج و بازسازى شده است.
وى مى گويد: در ادامه مطالعات، شناخت دقيق افق هاى استخواندار، جمع آورى سنگواره هاى مهره داران و شناخت محيط رسوبگذارى و كرونو استرانيگرا در طبقات سنگى مراغه، از برنامه هاى اين طرح است.
وى ايجاد و تجهيز ۲پايگاه حفاظتى در مناطق مردق و شليلوند، نصب تابلو اطلاعاتى و به كارگيرى نيروهاى حفاظتى را از اقدام هاى انجام شده، عنوان كرد و انجام مراحل پوشش موقت به منظور جلوگيرى از صدمات ناشى از هوازدگى، سرما، يخ زدگى بر روى سايت فسيلى را از ديگر اقدامات معرفى كرد.
حمداللهى مى افزايد: ادامه مطالعه، اكتشاف، استخراج و بازسازى و شناسايى فسيل هاى مهره داران، شناسايى مناطق حساس فسيلى براى حفاظت و معرفى آن به شوراى عالى حفاظت محيط زيست، از طرح ها و برنامه هاى اصلى در دست اقدام است.
وى، انعقاد قرارداد براى مطالعات سيستماتيك فسيل هاى منطقه شمال غرب ايران (مراغه) با دانشگاه هاى معتبر، توسعه، ارتباط و جلب استعدادهاى علمى و اعتبارات جهانى را از اهم برنامه هاى علمى- پژوهشى عنوان كرد.
وى همچنين ايجاد موزه هاى صحرايى به منظور دهكده توريستى ديرينه شناسى، مطالعه دقيق رسوب شناسى و تحليل رخساره هاى رسوبى با نگرشى ويژه به لايه هاى فسيلدار، شناسايى ويژگى هاى ميكروسكوپى سنگ ها و تعيين كانى شناسى آنها با استفاده از مقاطع نازك، تهيه مدل رسوبى و حوضه رسوبى ديرينه منطقه مراغه، تعيين پالئوژئوگرافى و پالئواكولوژى منطقه بر مبناى يافته هاى رسوبى و فسيلى، مطالعات ايزوتوپى، ژئوشيمى و سنگ شناسى آذرين و دگرگونى منطقه، توسعه ترانشه هاى پلكانى در مناطق فسيلدار به منظور نمايش مقطع تيپ چينه شناسى، بازسازى و مدلسازى نمونه هاى با ارزش يافت شده، آموزش و به كارگيرى نيروهاى متخصص و نيز ايجاد كارگاه هاى بازسازى و پرورش متخصص را از ديگر برنامه هاى اين طرح دانست

 

منبع : /www.iran-newspaper.com/1386