بارشهاي تند و گذرا از ويژگيهاي معمول اولين فصل سال است، البته اگر اين بارش از پيشبيني خشكسالي براي كشور فاصلهاي كوتاه نداشته باشد: « سال 87 سالي كم آب و خشك براي استانهاي كشور پيشبيني ميشود. »
هفته گذشته علي محمد نوريان رئيس سازمان هواشناسي كشور، با بيان اين مطلب و با اشاره به اينكه برف و بارندگي سال گذشته در كشور مقطعي بوده است، اظهار داشت: سال گذشته فقط شدت سرما در كشور بيشتر بوده كه اين امر خسارتهاي زيادي را به بخشهاي مختلف كشاورزي در كشور وارد كرده است و هم اكنون بر اثر خشكسالي، كشتهاي ديمي كشور 20 تا 50 درصد دچار خسارت شدند.
پيشبيني رئيس سازمان هواشناسي كشور، با فاصله كوتاهي از سوي مسئولان هواشناسي، استانداران و ديگر مقامات مسئول بسياري از نقاط كشور مورد تاييد قرار گرفت، از جمله مديركل هواشناسي استان مازندران از كاهش 16درصدي بارندگي امسال در اين استان خبر داده است: ميزان بارندگي فروردين امسال تاكنون (12فروردين) در مقايسه با مدت مشابه سال گذشته 29 ميليمتر كاهش داشته است.
اين اظهارات در حالي مطرح ميشود كه سال پيش در همين ايام، تداوم بارشهاي بهاري شادي كشاورزان و برپايي نماز شكر در بسياري از مساجد كشور را بهدنبال داشت، در حالي كه برپايه گزارشهاي سازمان هواشناسي، هرچند پارسال نسبت به چند سال پيش از آن از نظر بارش در وضعيت مناسبتري بوده است، اما بارشهاي سال زراعي 86 نسبت به ميزان طبيعي بارش ميانگين 50 ساله کشور افزايشي معادل 7 تا 8 درصد داشته است.
با اين اوصاف آيا بايد خشكسالي سال 87 را براي ايران قطعي دانست؟
دکتر عزيزي، معاون پژوهشي دانشکده جغرافياي دانشگاه تهران در پاسخ به اين سؤال همشهري ميگويد: اقليم نتيجه طولاني مدت شرايط جوي در يک منطقه است و از آنجاييكه شرايط جوي بسيار تغييرپذير است، اين تغييرات بايد در زماني حداقل 30 ساله مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد تا شرايط اقليمي يک منطقه به دست آيد و نسبت به پيشبيني شرايط اقليمي منطقه اقدام كرد.
وي با اين توضيح ادامه ميدهد: «پيشبينيهاي هواشناسي كه نهايتا تا 5 روز بعد را مدنظر دارند از پيشبينيهاي اقليمي متفاوتند و اگر در اين پيشبينيها 5 تا 10 درصد خطا قابلقبول باشد، در پيشبينيهاي اقليمي كه بازهاي طولانيتر را مدنظر دارند، كار بسيار سختتر است و خطاهاي بيشتري قابل تصور است. ضمن اينكه نبايد فراموش كنيم كه سال زراعي هنوز به پايان نرسيده است و هرچند بارش پاييز و زمستان چندان اميدواركننده نبوده است، اما همچنان تا پايان خردادماه بايد منتظر بارشهاي بهاري باشيم.»
خشكسالي دور از انتظار نيست
خشكسالی حالتی نرمال و مستمر از اقليم است. گرچه بسياری به اشتباه آن را واقعهای تصادفی و نادر میپندارند. اين پديده تقريباً در تمامی مناطق اقليمی روي میدهد، گرچه مشخصات آن از يك منطقه به منطقه ديگر كاملا تفاوت دارد.
دكتر عزيزي با بيان اين مطلب، پيشبيني سالي خشك براي كشور را چندان غيرطبيعي نميداند: زمستان گذشته و بارشهاي مكرر برف بعضيها را به اشتباه انداخت، اما بايد توجه داشته باشيم كه در بارش برف، آب معادل آن اهميت دارد و برفهاي زمستان قبل كه با سرماي شديد توأم بود حالتي پودري و خشك داشت و آب معادل آن در نهايت 3/0 تا 4/0 بود.
اين دكتراي اقليمشناسي در ادامه ميافزايد: در پيشبينيهاي اقليمي از شاخصهايي در پديدههاي جوي، وضعيت خشكيها و آبهاي منطقه و رفتار و همزماني اين پديدهها بر هم استفاده ميكنند كه شاخص نوسان جنوبي از جمله اين شاخصهاست.
دكتر عزيزي ادامه ميدهد: پديدههاي النينو و نانينو از نتايج اين شاخص است و در ميان تمام مطالعات انجام شده روي بارشهاي ايران اين نتيجه مشترك به دست آمده است كه در سالهايي كه پديده النينو (مرحله گرم نوسان جنوبي) بروز ميكند و شرق اقيانوس آرام گرم ميشود تغييرات جوي به سمتي پيش ميرود كه در عمده مناطق كشور با ترسالي مواجه ميشويم.
اما از اواخر سال 2007 ( پاييز 86) پديده نانينو ( مرحله سرد نوسان جنوبي) اتفاق افتاده است. تاثير اين پديده روي جو زمين منجر به وقوع سالي خشك براي ايران شده است و پيشبينيهاي سازمان هواشناسي حاكي از آن است كه اگرچه بارشهاي بهاري تا حدودي اين وضعيت را تعديل ميكند، اما در نهايت سال 87 براي ما سال پربارشي نخواهد بود.
پرويز رضازاده، مديركل پيشبيني سازمان هواشناسي كشور در اين زمينه به همشهري ميگويد: مجموع بارندگي در كشور از اول مهر 86 تا 19فروردين87 دقيقا 50 درصد ميانگين بارش 50ساله ايران بوده است و اين رقم معنايي جز خشكسالي ندارد.
وي با بيان اينكه توزيع بارش در استانهاي مختلف متفاوت است و بهعنوان مثال در اين بازه زماني تهران بارشي معادل 75درصد حالت نرمال و مازندران 70درصد حالت نرمال را داشته، اما بارش سيستان 20درصد بالاي ميزان نرمال بوده است، ميگويد: در بسياري از استانها ميزان بارش تاكنون از 50درصد ميانگين هم كمتر بوده است و از آنجاييكه در قسيمبنديهاي رايج، ميزان قابلقبول بارش 70 تا 130درصد ميانگين طولانيمدت بارش در هر منطقه است، بارش كمتر از 33 درصد ميانگين خشكسالي مفرط و كمتر از 67درصد ميانگين، خشكسالي قابل توجه ارزيابي ميشود بايد گفت كه در حال حاضر ايران در خشكسالي قابل توجه از نظر هواشناسي قرار دارد.
البته پيشبينيها حكايت از آن دارند كه تا پايان بهار وضعيت بارش بهبود مييابد، هرچند اين بهبود نيز نسبي است و در نهايت باعث خروج كشور از مرز بحران نميشود: انتظار ميرود بارشهايي كه از ديروز در كشور آغاز شده، تا هفته آينده ادامه يابد و در اين صورت ميانگين ميزان بارش كشور به 57 تا 58 درصد ميانگين 50 ساله برسد.
رضازاده با بيان اين مطلب، ادامه ميدهد: پيشبيني ما براي بارش بهاره 10 تا 15 درصد كمتر از ميانگين 50 ساله است و اگر اين اتفاق بيافتد در نهايت ميزان بارش امسال به 60 تا 65 درصد ميانگين ميرسد و به مرز كمبارشي ميرسيم، اما انتظار ميرود با توجه به توزيع متفاوت بارش در استانهاي مختلف، دستكم در استانهاي شمالي ميزان بارش به بالاي 70 درصد ميانگين برسد و ازخشكسالي كشاورزي نداشته باشيم.
اين كارشناس در ادامه به آسيبهايي كه در يك ماه گذشته به محصولات كشاورزي وارد آمده است اشاره ميكند و ميگويد: امسال دوره پربادي كه در يك ماه گذشته داشتهايم، منجر به افزايش تبخير آب و در نتيجه تشديد بحران خشكسالي شده است. ضمن اينكه در اين مدت دماي هوا هم به نسبت بالا بوده است و نه تنها در كشت ديم، بلكه در كشت آبي هم باعث بروزمشكلات زيادي شده است.
پيشبينيها حكايت از آن دارند كه تا پايان بهار وضعيت بارش بهبود مييابد، هرچند اين بهبود نيز نسبي است و در نهايت باعث خروج كشور از مرز بحران نميشود.